Virunga

Eglantyne Hoekstra is verpleegkundig specialist en regiebehandelaar binnen het GLI-Plus traject in Assen(GLI= Gecombineerde Leefstijl Interventie). Ze begeleidt mensen met een extreem gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico – het topje van de piramide van overgewicht. Ze doet intakes, stelt indicaties, behandelt in groepen en individueel en schakelt waar nodig andere professionals in.
“Maar in de kern ben ik verpleegkundige,” zegt ze. “Ik wil er zijn voor mensen. Contact maken. Zorgen.”
Die betrokkenheid is voelbaar. Mede omdat haar professionele focus op obesitas niet alleen uit boeken komt, maar ook uit persoonlijke ervaring. “Overgewicht is geen simpel optelsommetje van eten en bewegen. Het is een ongelooflijk complexe puzzel. En het is een kwetsbare doelgroep die jarenlang onderbehandeld is.”

Niemand kiest voor obesitas

“Ik heb nog nooit iemand op mijn spreekuur gehad die dacht: laat ik eens bewust overgewicht krijgen.”
Wat in de loop der jaren veranderde, is haar kijk op obesitas. “Het is een chronische, progressieve ziekte. Alleen leefstijl is bij een BMI boven de 35 meestal niet voldoende. Ook voor deze ziekte geldt levenslange zorg– net als diabetes of nierfalen.”
Toch krijgen mensen met obesitas vaak maar twee jaar begeleiding. “Daarna stopt het. Terwijl we weten dat het probleem dan niet ineens opgelost is. ”
Ze stelt een fundamentele vraag aan het zorgveld:
Hoe gaan we er samen omheen staan zodat iemand echt kan werken aan zijn of haar gezondheid?

Het grote misverstand

Een van de grootste misverstanden is dat obesitas door één discipline kan worden opgelost.
“Dit is geen individueel falen. Het is een systeemziekte in een obesogene omgeving. Overheid, werkgevers, huisartsen, specialisten, voedingsindustrie, supermarkten – alles speelt mee.”
Ook rondom medicatie ziet ze knelpunten. In de GLI-Plus zitten mensen die vaak al meerdere pogingen hebben gedaan. Toch mogen zij soms pas na een jaar starten met medicatie, terwijl die bij een BMI ≥35 geïndiceerd kan zijn. “Medicatie is geen wondermiddel, maar het kan Foodnoise verminderen en motivatie versterken. Waarom zouden we iemand die al jaren worstelt en lijdt nog langer laten wachten?”

Medicatie: hulpmiddel, geen toverstaf

Het beeld van de ‘wonderspuit’ klopt volgens haar niet. “Je wordt geen maatje 38 en sommige mensen reageren er nauwelijks op. Maar er zijn wél significante gezondheidsverbeteringen mogelijk.”
Tegelijkertijd ziet ze een kennisachterstand bij zowel cliënten als professionals. En ongelijkheid. “Wie geld heeft, koopt medicatie zonder begeleiding. Dat schuurt. Gezondheid mag geen luxeproduct zijn.”

De worsteling: motivatie en verwachting

Een GLI-Plus traject duurt twee jaar. Gedragsverandering eigenlijk langer. “De motivatie vasthouden is moeilijk. Mensen willen sneller. Als ze eenmaal de knop om hebben gezet dan moet het ook gebeuren. Ze verwachten meer gewichtsverlies.” Landelijk gemiddeld is 5–10% gewichtsverlies realistisch bij een GLI. Voor iemand van 150 kilo voelt dat als weinig.
Daarnaast merken cliënten tijdens het traject dat gezonde leefstijl breder is dan voeding en beweging alleen. Thema’s als slaap, stress, zingeving, sociale verbinding en dagstructuur spelen eveneens een rol. “Dat verrast mensen vaak. Maar juist daar zit duurzame verandering.”

Wanneer slaat de moedeloosheid toe?

“Als mijn mensen niet de juiste zorg krijgen.”
Ze beschrijft situaties waarin medicatie of verwijzing wordt afgewezen, terwijl iemand zichtbaar worstelt. “Dan mis ik langetermijnvisie. Goede zorg nu voorkomt grotere gezondheidsproblemen later.”

Wat vraagt zij van cliënten?
“Nieuwsgierigheid.”
Geen perfectie. Geen foutloos traject. Maar bereidheid om eerlijk te zijn en kleine stappen te zetten.
“Het is niet erg dat je een zak chips leeg eet. Maar wees eerlijk. Het is jouw proces. Wat kun je ervan leren. Daar kijken we dan samen naar?”
Gedragsverandering noemt ze een rouwproces. “Je geeft iets op, het comfortfood. De mensen zijn vaak te streng voor zichzelf, het moet in een keer goed. Dat geeft stress – en stress werkt averechts.” De weg is er één van vallen en opstaan. In de groep leren mensen ook van elkaars ervaringen.

Het probleem van verwachtingsmanagement

Volgens Eglantyne worden cliënten bij verwijzing vaak onvoldoende voorbereid.
“De focus ligt te veel op kilo’s, op het getal. Het GLI-Plus gaat over gedragsverandering en gezondheidswinst. Gewichtsverlies is daar een onderdeel van, maar geen snelle oplossing.”
Haar boodschap aan verwijzers is helder:
• Wees eerlijk over 5–10% gewichtsverlies. En bij medicatie tot 15%
• Leg uit wat een GLI wél en vooral niet is.
• Bespreek vervolgopties, inclusief medicatie.
• Benadruk het belang van groepsbehandeling.
Zonder realistische verwachtingen ontstaat teleurstelling – en dat vergroot de kans op uitval en uitval is teleurstelling.

De schaakmatpatiënt

Misschien het meest schrijnend zijn de patiënten die letterlijk vastlopen.
Bijvoorbeeld iemand met ernstige rugklachten die een operatie nodig heeft, maar eerst 10% moet afvallen. Tegelijkertijd zorgen pijn, stress en medicatie voor gewichtstoename.
“Dat zijn schaakmat-situaties. Iedereen behandelt een deel, maar niemand overziet het geheel.”
Hier ligt volgens haar een systeemopdracht: integreer zorg, doorbreek segmentatie en werk met multidisciplinaire teams die buiten kaders durven denken en samen met de patiënt tot oplossingen komen.

De kracht van ervaringsdeskundigheid

Een stichting of community kan volgens haar een belangrijke rol spelen. “Het is laagdrempeliger dan een zorginstelling. Mensen voelen zich er sneller veilig.”
Ervaringsdeskundigen brengen iets wat geen professional kan leren uit een boek: herkenning. En juist die herkenning kan het verschil maken tussen afhaken en volhouden.

Haar slotboodschap

“Obesitas is een chronische aandoening die vraagt om passende, goed gecoördineerde zorg. Mensen met obesitas zijn onze medemensen. Ze verdienen het om gehoord en ondersteund te worden.”
Integrale, mensgerichte zorg, met aandacht voor medische factoren, gedrag, sociale context én realistische verwachtingen, is geen luxe. Het is noodzakelijk.
En bovenal:Je hoeft het niet alleen te doen.